Publicatie in
'PSYCHOLOGIE MAGAZINE'
januari 2002

Ondanks de luxe fauteuil, de zacht zoemende boren en snelwerkende verdovingsspuiten, is meer dan tachtig procent van de patiënten bang voor de tandarts. Bang zijn voor de tandarts staat op de vijfde plaats in de top-tien van de meest voorkomende angsten. Dit verklaart wellicht dat eenderde van de tandartsen zelf ook als de dood is voor een behandeling door een collega.

TEKST: GOR ANNEESE . BEELD: STONE

Angst voor de tandarts ontstaat vaak door een traumatische ervaring. Een uitschietende injectienaald of een boor die een zenuw raakt, kan een patiënt zo hevig doen schrikken en van slag brengen, dat een tandartsfobie ontstaat. Sociale onhandigheid van de tandarts kan het gevoel van controle van de patiënt ondermijnen. Professor Milgrom uit Washington windt er geen doekjes om. Hij is van mening dat een verkeerde benadering voor een patiënt fataal kan zijn. In de praktijk onderkennen tandartsen de angst wel, maar zij missen vaak de nodige sociale en psychologische vaardigheden.

Maar wat kun je zelf doen om je tandartsangst te verminderen?

1. Win van tevoren informatie in. Vraag hoelang de behandeling gaat duren en wat er precies gaat gebeuren. Informatie werkt over het algemeen rustgevend. De tandarts kan de gemaakte röntgenfoto's laten zien en bijvoorbeeld uitleggen waar in het wortelkanaal de ontsteking zit. Ook kun je de tandarts vragen of hij je meer bij de behandeling wil. betrekken, door je bijvoorbeeld zelf de speekselzuiger te laten vasthouden en in een spiegeltje naar het resultaat te laten kijken.
    
2. Maak afspraken. Je kunt met de tandarts afspreken dat je je hand opsteekt zodra je pijn voelt, onrustig wordt of je niet zo goed voelt, waarna de tandarts onmiddellijk stopt met de behandeling. Zo'n afspraak werkt geruststellend, omdat je daarmee controle hebt over de situatie.
    
3. Let op je ademhaling. Als je in de tandartsstoel zit, helpt rustig ademen tegen de angst. Je kunt dit thuis oefenen. Doe gemakkelijk zittende vrijetijdskleding aan en ga op een bank of bed liggen. Leg je handen op je buik en adem bewust. Voel hoe je buikwand regelmatig op en neer beweegt. Adem zoveel mogelijk door je neus in en uit. Je gebruikt voor de inademing drie seconden en voor de uitademing zes seconden. Je zult merken dat het uitademen enige oefening vergt. Deze ademhalingsoefening kun je gemakkelijk drie keer per dag, gedurende vijf minuten doen.
    
4. Doe ontspanningsoefeningen. Met 'autogene training' kun je je lichaam leren ontspannen. Deze methode beoefen je liggend of zittend met gesloten ogen. Je concentreert je op een bepaald onderdeel van je lichaam, dat je je helder voor de geest haalt. Je begint bijvoorbeeld met je rechterbeen en rechtervoet en fluistert zacht: 'Mijn rechterbeen en rechtervoet worden loom en zwaar.' Je herhaalt deze suggestie langdurig, net zo lang tot je de lichamelijke sensaties duidelijk voelt. Je begint bij je voeten, daarna je benen, je bekken, je armen, je borstkas, je nek, je hals en ten slotte je hoofd. Door de oefeningen regelmatig te herhalen, zul je steeds beter in staat zijn door zelfsuggestie een lichamelijk ontspannen toestand op te roepen.
    
5. Leer anders over tandartsbehandelingen te denken. Als je bang bent, denk je anders dan normaal. Je valt op zulke momenten vaak terug in denkgewoontes als 'Ik ben nu eenmaal een bangerik!' Zo'n gedachte brengt je emotioneel uit balans. De bedoeling is dat je een onredelijke gedachte die je van streek maakt, omzet in een redelijk alternatief, zoals 'Ik zit hier in de tandartsstoel, omdat ik mijn gebit gezond wil houden.'
   Werk ook met affirmaties; dit zijn gedachten of uitspraken die je helpen jezelf positief te bevestigen. Zeg regelmatig tegen jezelf: 'Ik kan de situatie aan' of 'Ik kom goed voor mezelf op!' Onthoud dat het niet de situatie is die het je moeilijk maakt, maar de manier waarop jij over die omstandigheden denkt. Door je regelmatig bepaalde omstandigheden voor te stellen en je affirmaties te trainen, ontstaat er een nieuwe koppeling tussen de situatie en de gedachten die je jezelf hebt ingeprent.
    
6. Leid jezelf af. Neem naar de tandarts een walkman of een interessante puzzel mee. Luister naar je lievelingsmuziek terwijl de tandarts boort of een injectie toedient. Concentreer je op de muziek en probeer er bewust van te genieten.
    
7. Laat je desnoods doorverwijzen. Als je zo angstig blijft dat je de tandarts gaat vermijden, trek dan aan de noodbel. Je kunt de tandarts of huisarts om een verwijzing vragen naar een speciale angstbehandeling. Ook kun je bij het ziekenfonds of de ziektekostenverzekeraar nadere inlichtingen inwinnen. Ons land telt twintig angstklinieken waar je voor tandartsproblemen terecht kunt.